Månedens ytring
Til kvardagsskogens pris
Ulike medieinnslag tykkjest framstilla vanleg industriskog som biologisk sett verdlaus. Ogso eg likar best utgamal naturleg forynga skog med ståande og liggjande daud ved, men svært mange dyrearter som eg bryr meg om, trivs framifrå i flatehogd industriskog med store og små øyer av freda skog der eg bur i Østerdalen.
Eg minnest junidagen 1979, John Torp frå Kongsvinger med korthåra vorstehhund Aro vitja for å leita etter skogsfuglkull. Me gjekk sørvestover frå Torsti- mäki mot den finaste tiurlia John hadde funne på heile Varaldskogen.
Men det lysna, skogen var borte, og andletet til den vaksne heidersmannen var prega av djup sorg, gamal tiurskog var omforma til endelaus hogstflate. Den gong unge professor Per Wegge og me studentane hans døyvde vår sorg med brunt brennevin medan me såg for oss ei framtid utan storfugl, ei framtid øydelagd av skogbruket.
No, 47 år etterpå, ser me at mykje fin gamal skog er borte, men storfuglen trivs som då. Utfordringa er framleis at alt for mange egg, kyllingar og vaksne vert tekne av rev, mår og hønsehauk, ikkje feil vegetasjon eller skogstruktur. Eg trur professor Wegge tykkjer dette er litt trist, gamal skog er vakker og skogbruket bør få kjeft. Men professoren er trugen sine data.
Eg plar gå nokre takseringsliner i skog. Fyrste lina byrjar i drit-contortaskog. Der finn eg orrfugl- og røykull, og eg tenkjer eg lyt kjøpa jaktkort. So går eg inn i naturreservatet, eventyrskogen der mesteparten av lina ligg med ingen eller få observasjonar, og eg kjøper ikkje jaktkort likevel.
Tiurjegerar eg kjenner, fortel at dei køyrer forbi tiurskogen og slepper hundane i contortaplantasjar når dei byrjar skogfugljakta 25. august i Sverige. Ola Jordheim Halvorsen fortel i den framifrå nye boka «Den siste tiur» om storfugl som vert fanga i øydelagd industriskog på Finnskogen, for å forsterka skrumpande bestandar i skog spesielt skjøtta for storfugl i Vogesane i Frankrike.
Sjølv har eg fryda meg over gamalskogen i Vogesane, men storfuglen klarar seg mykje betre i industriskogen i Noreg. I Vogesane er det enno fleire hønsehaukar, revar, mårar og folk enn i norsk industriskog og i tillegg villsvin.
Industriskogføremona til fuglane er at det er lett å gøyma seg i tett ungskog. Industriskogproblemet til jegeren er at me berre høyrer fuglane i tetta, i kjepphelvetet, som mange naturvener kallar ungskogen. Me jaktar difor heller i open, vakker naturskog der me kan råka om me finn fugl.
Forskarar har lett for å tru på eigne data og eigne hypotesar. Naturforskarar vert vidare gjerne glad i dyra eller plantane dei studerer. Eg, som har forska på skogsfugl, trur det hjelper å fanga mår for å få meir skogsfugl.
Min ven Scott Brainerd forskar på mår og trur me ikkje får meir skogsfugl ved å fanga mår, han likar måren. Då eg byrja studera elg, såg eg at dei av tiurforskarar djupt hata hogstflatene gav elgen fôr.
Skogøkolog og superformidlar professor Anne Sverdrup-Thygeson er usedvanleg oppteken av nedbrytarar av sjeldan, daud ved og andre små organismar i utgamal skog. I NRK-programmet «Oppsynsmannen» gav ho inntrykk av at den vanlege skogen er biologisk verdlaus.
I 1992 gav dåverande president Bill Clinton ordre om at dei nasjonale skogane i USA skulle gå frå økonomisk basert skogsdrift og viltforvalting til økosystemforvalting. Stortinget skulle gitt Statskog ordre om det same. Velfungerande økosystem er viktig for alle, men eg er mest oppteken av dyr me kan jakta på. Og dei klarar seg godt – eller alt for godt – i industriskogøkosystemet.
Store gamle tre og urskog med mykje daud ved gjev ogso meg gode kjensler, og eg ville gjerne freda so mykje som mogeleg. Pøs på med pengar til friviljug vern av rik, produktiv skog. Ogso eg er oppteken av økosystem.
I 1992 gav dåverande president Bill Clinton ordre om at dei nasjonale skogane i USA skulle gå frå økonomisk basert skogsdrift og viltforvalting til økosystemforvalting. Stortinget skulle gitt Statskog ordre om det same.
Velfungerande økosystem er viktig for alle, men eg er mest oppteken av dyr me kan jakta på. Og dei klarar seg godt – eller alt for godt – i industriskogøkosystemet. I den sidan krigen flatehogde Østerdalen rundt Koppang er elg, hjort, rådyr, villrein, hare, bever, jerpe, lirype, orrfugl, storfugl, rev, mår, røyskatt, jerv, bjørn og gaupe.
At det ikkje er fleire jervar, bjørnar og gauper kjem ikkje av for mykje industriskog, men av vedteken rovviltpolitikk. Ulvar trivs svært godt i industriskogen her, men vert skotne om dei ikkje raskt dreg vidare. Vanlege jaktbare viltarter klarar seg framifrå i havet av industriskog med dei freda skogsøyene. Rev og mår trivs alt for godt!
Korkje gamle hardingar eller østerdølar plar seia at dei elskar noko, knapt nok ektemaken. Eg kan difor ikkje seia at eg elskar store, utgamle tre eller urskog. Men å sjå tre og skog som har fått veksa og utvikla seg i uminnelege tider, gjerne hundrevis av år, fyller meg med ærefrykt. Skogen i Gutulia ved Femundsmarka er som ei stavkyrkje.
Sequoia National Park i California er som Peterskyrkja i Rom. Folk flest trivs best i ganske open gamal skog med svære tre. Men me må ogso tenkja på dei vanlege viltartene og ikkje snakka ned den menneskeforma kvardagsskogen med vegar på kryss og tvers, der blåbærlyng, gran, furu, bjørk og dei fleste av barskogviltartene trivs framifrå. «Industriskogen er jegeren sitt landskap», for å sitera Ola Jordheim Halvorsen, ingen andre enn jegeren og viltet er der.
